Praktijkvoorbeelden

Mijn moeder

Mijn moeder had acht jaar last van haar nieren
Ze was een hele lieve moeder en stond voor iedereen klaar
ook al had ze zoveel pijn
Ik zag haar vaak niet omdat ze in het ziekenhuis lag
Ik wist eigenlijk niet dat ze zoveel pijn had
omdat ze het niet liet merken
Pas toen ze in het ziekenhuis lag
omdat het heel slecht met haar ging
Ik ben vaak naar mijn moeder toegegaan
en op een dag zei ze tegen mij
dat ik altijd in mij zelf moest blijven geloven
Maar ik wist niet wat ze ermee bedoelde
dus ik dacht dat ze het mij zou vertellen
als ik naar haar toe ging
Maar het kon niet omdat ze op zondag 11-01-1999
was overleden

Omar Aghbal
Klas 2A, Wellant College

Dit gedicht is geschreven door een Marokkaanse leerling van een vmbo-school. In dit project schrijven leerlingen gedichten over 'een herinnering die in mij woont': een belangrijke persoonlijke herinnering. Dit gedicht laat zien wat School der Poëzie kan betekenen voor de vaak taalzwakke leerlingen in het vmbo. Een ervaren poëziegastdocent komt in de klas en gaat met de leerlingen gedichten lezen, geschreven door leeftijdgenoten. Dit is de eerste stap om de drempel te verlagen voor deze leerlingen om zich in taal uit te drukken.

De leerlingen kiezen vervolgens een gedicht uit een speciaal daarvoor samengestelde, mooi vormgegeven bundel, en lezen het gekozen gedicht aan elkaar voor. De poëziedocent gaat in op het onderwerp van het gedicht, het gevoel dat er uit spreekt, vraagt naar vergelijkbare ervaringen.
Er wordt verteld over de eekhoorntjes in het park in Turkije, een bruiloft in Marokko waarbij de bruid telkens opnieuw wordt gehuld in een ander feestelijk en kleurrijk gewaad. Er wordt gesproken over dansen in de warme regen, over opa's en oma's in Suriname. Over de eerste schooldag. Over het winnen van een beker, maar soms ook over ernstige ongelukken: de Bijlmerramp, de dood van een vader of moeder. De geboorte van een broertje of zusje. De leerlingen beantwoorden vragen om zo een onderwerp te kiezen voor hun gedicht.

Daarna volgt een schrijfopdracht waarbij ze stapsgewijs woorden kiezen om een gedicht te schrijven over hun onderwerp. Omar wil vertellen over zijn moeder. De dag waarop zij stierf staat in zijn geheugen gegrift: zondag 11 januari 1999. Hij vertelt eerst hoe zijn moeder was en hoe je dat kon merken (ze was heel lief en stond voor iedereen klaar). Dan herinnert hij zich hoe hij, vier jaar geleden, niet begreep wat zij bedoelde toen ze tegen hem zei dat hij altijd in zichzelf moest blijven geloven. Een van de opdrachten voor het schrijven van het gedicht was: schrijf een zin op die voor jou belangrijk is, een zin die iemand tegen je gezegd heeft, of die je hebt gelezen, of die je zelf hebt gedacht. In zijn gedicht legt hij niet uit hoe hij zich voelde toen zij stierf. Hij deelt mee:
'Maar het kon niet omdat ze op zondag de 11-01-1999 was overleden'. De lezer voelt vanzelf met hem mee, het onherroepelijke van de dood die plotseling en onverwacht komt.

In dit project beginnen de lessen heel direct bij de persoonlijke belevingswereld van de jongeren. De methode is stimulerend en open. Er worden voortdurend keuzemogelijkheden geboden maar tegelijkertijd is het meedoen wel verplicht. Veel jongeren zijn verrast wanneer zij lezen wat ze hebben geschreven. Hun eerste eigen gedicht! Het mag niet rijmen om de leerlingen te helpen clichés te vermijden. Leerlingen geven hun gedicht op de computer vorm en doen ten slotte mee aan het theaterprogramma de PoëzieRevue, waarbij van elke deelnemende klas vijf of zes leerlingen op het podium zelf hun gedicht voordragen. De leerlingen krijgen een presentatietraining om dat goed te kunnen doen. De gedichten worden beoordeeld door een deskundige jury: een dichter, een literair recensent en een uitgever. Er worden prijzen uitgereikt en er wordt serieus op hun werk ingegaan.

Het project draagt bij aan het zelfvertrouwen van leerlingen, het bevordert de sfeer in de klas. Het stimuleert hun taalvaardigheid en taalbegrip en biedt hun de gelegenheid op een prettige manier kennis te maken met een theater. Ze maken deel uit van een flitsende Poëzieshow met muziek, rap, streetdance, gezongen poëzie, live videobeelden, een dichter die voor ze optreedt - en ze luisteren met belangstelling naar hun schoolgenoten op het podium.

Er is tijd nodig geweest om deze lessen en projecten zo te ontwikkelen dat ze succesvol kunnen zijn. We hebben docenten opgeleid die in staat zijn om met vaak moeilijke leerlingen uit sociaalzwakke milieus te werken. Het project eist veel van de school, qua organisatie, aandacht en tijd. Maar het levert ook veel op!